80 yaş ve üzerinde kalp ameliyatı: yaşa mı, kırılganlığa mı bakmalı?

Polikliniğe 80 yaşın üzerinde bir hasta geldiğinde yakınlarının ilk sorusu çoğu zaman aynıdır: “Yaşı çok ileri, ameliyatı kaldırabilir mi?” Bu sorunun cevabı yalnızca nüfus cüzdanındaki doğum tarihinde değildir.

Takvim yaşı ile biyolojik yaş aynı şey değildir

Aynı yaştaki iki kişinin kas gücü, beslenme durumu, zihinsel işlevleri ve günlük yaşamdaki bağımsızlığı birbirinden çok farklı olabilir. Kendi işini gören, yürüyüşe çıkan 82 yaşındaki bir hastanın ameliyata dayanma gücü, yatağa bağımlı 68 yaşındaki bir hastadan daha iyi olabilir. Bu nedenle ileri yaştaki hastalarda ameliyat riski değerlendirilirken yaşın yanında kırılganlık da ölçülür.

Kırılganlık (frailty) nedir?

Kırılganlık, vücudun ameliyat, enfeksiyon ya da hastane yatışı gibi stres durumlarına karşı yedek gücünün azalmasıdır. Kendini yorgun hissetmekten ibaret değildir; ölçülebilir bir durumdur. Kalp cerrahisi yapılan hastalarda yapılan çalışmalar, kırılgan hastalarda ameliyat sonrası ölüm, komplikasyon, uzun yoğun bakım yatışı ve taburculuktan sonra bakıma muhtaç kalma riskinin daha yüksek olduğunu göstermektedir.

Nasıl değerlendiriyoruz?

Ameliyat öncesinde standart risk skorlarına (EuroSCORE II, STS) ek olarak kırılganlığı da değerlendiriyoruz. Bunun için sık kullanılan araçlardan biri, hastayı 1’den (çok zinde) 9’a (ölümcül hastalık) kadar sınıflandıran Klinik Kırılganlık Ölçeği’dir (Clinical Frailty Scale). Bunun yanında şunlara bakılır:

• Hareket ve kas gücü: yürüme hızı, sandalyeden kalkabilme, el sıkma gücü
• Beslenme: son aylardaki kilo kaybı, kan albümin düzeyi
• Zihinsel durum: bellek ve yönelim, ameliyat sonrası deliryum riski
• Günlük yaşam: kişinin kendi bakımını ne ölçüde yapabildiği, sosyal destek

Kliniğimizde aort kapak ameliyatı olan yaşlı hastalarda, Klinik Kırılganlık Ölçeği’nin protez kapak seçimi ve erken dönem ölümle ilişkisini inceledik.

Karar birlikte verilir

İleri yaştaki hastada tek seçenek açık ameliyat değildir. Örneğin ciddi aort darlığında cerrahi kapak değişimi ile kateter yoluyla kapak yerleştirilmesi (TAVI) arasındaki seçim, kardiyoloji, kalp cerrahisi ve anesteziden oluşan kalp ekibi tarafından hastanın durumuna göre yapılır. Bazı hastalarda ameliyat öncesinde beslenme desteği ve egzersizle hazırlık (prehabilitasyon) yararlı olabilir. Bazı hastalarda ise girişimin getireceği yük, beklenen yararından fazladır.

Bu kararı verirken hastanın kendi beklentilerini, yaşam kalitesine ilişkin önceliklerini ve ailesinin görüşünü de dikkate alırız.

Özetle

İleri yaş tek başına kalp ameliyatına engel değildir. Belirleyici olan, kalp hastalığının ciddiyeti ile birlikte hastanın genel dayanıklılığıdır. Yaşlı bir yakınınız için ameliyat önerildiyse, bu değerlendirmenin nasıl yapıldığını ve alternatifleri hekiminizle konuşmanızı öneririm.